Η Πολιτική Ενέργειας

Abstract

Η πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους ήταν πάντοτε κρίσιμος όρος διαβίωσης για τους ανθρώπους. Αιώνες πριν, οι σχετικές ανάγκες ήταν απλούστερες, ιδίως περιοριζόμενες στην εξασφάλιση καύσιμης ύλης για θέρμανση ή παρασκευή τροφής, και στην αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ-βλ. και Πλαίσιο 1, «ΑΠΕ και ενεργειακή μετάβαση»), αλλά και της ενέργειας των οικόσιτων ζώων για αγροτικές και άλλες δραστηριότητες. Από την βιομηχανική επανάσταση και μετά, το ενεργειακό τοπίο έχει αλλάξει και έχει γίνει πιο σύνθετο. Ο δε σύγχρονος τρόπος ζωής είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρος, βασιζόμενος στα ορυκτά καύσιμα για την λειτουργία μηχανών και στην ηλεκτρική ενέργεια, από την οποία εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, η φόρτιση και λειτουργία ηλεκτρικών συσκευών, η λειτουργία βάσεων δεδομένων και η πρόσβαση στο διαδίκτυο. <Πλαίσιο 1 εδώ> Είναι, λοιπόν, πρακτικά αυταπόδεικτη η κρισιμότητα των όρων πρόσβασης σε ενεργειακούς πόρους και των όρων παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Τα ζητήματα αυτά είναι, φυσικά, περίπλοκα, και οι προκλήσεις σύνθετες και ποικίλες. Οι υπεύθυνοι χάραξης και υλοποίησης πολιτικής έχουν το βάρος και το απαιτητικό καθήκον να θέτουν τις σωστές προτεραιότητες, εξισορροπώντας τα διαφορετικά συμφέροντα και λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα. Τούτο αποτυπώνεται και στο επικρατέστερο και πληρέστερο θεωρητικό πλαίσιο για την ανάλυση της ενεργειακής πολιτικής, δηλαδή στην θεωρία του «Ενεργειακού Τριγώνου» ή του Ενεργειακού «Τριλήμματος» (Heffron, 2015). Σύμφωνα με αυτήν, η πολιτική και το δίκαιο της ενέργειας είναι εγγενώς συνδεδεμένα με ζητήματα οικονομίας (π.χ. λειτουργία αγορών ενέργειας, επενδύσεις σε έργα και υποδομές), περιβάλλοντος (π.χ. απανθρακοποίηση, καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής) και «στενή εννοία πολιτικής» (π.χ. ασφάλεια). Η σχέση μεταξύ των διαφορετικών ζητημάτων μπορεί να είναι συμπληρωματική, και η εξυπηρέτηση ενός να ευνοεί και την εξυπηρέτηση άλλου ζητήματος. Άλλες φορές, όμως, οι διαφορετικές πολιτικές μπορεί να βρίσκονται σε σύγκρουση, και η παράλληλη επιδίωξη στόχων να είναι δυσχερής. Για παράδειγμα, η προώθηση των ΑΠΕ συνδέεται με την απεξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ακριβών ορυκτών καυσίμων. Αν, όμως, δεν γίνει με προσεχτικό σχεδιασμό μπορεί να διαταράξει την ασφαλή λειτουργία των αγορών ενέργειας, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών αντί για μείωση (για ενδελεχέστερη ανάλυση, βλ. Πλαίσιο 2, «Το Ενεργειακό Τρίλημμα»). <Πλαίσιο 2 εδώ> Η χάραξη σύγχρονης πολιτικής ενέργειας δεν μπορεί να παραγνωρίζει τα παραπάνω διλήμματα. Οφείλει να εργάζεται για την το κατά δύναμιν παράλληλη εξυπηρέτηση όλων των πτυχών του Ενεργειακού Τριγώνου. Τούτο καθίσταται δυσχερέστερο καθώς οι προκλήσεις εντείνονται, και τα τελευταία έτη η ΕΕ διαρκώς επαναπροσδιορίζει τις προτεραιότητές της. Στο πλαίσιο αυτό, στόχος του κεφαλαίου είναι η παρουσίαση της εξέλιξης της ενωσιακής ενεργειακής πολιτικής, η ανάλυση των 1 Ο Θεόδωρος Γ. Ηλιόπουλος είναι επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Hasselt University και στο ΕΚΠΑ, και εντεταλμένος καθηγητής στην Σχολή Διακυβέρνησης των Βρυξελλών. Επικοινωνία, theodoros.iliopoulos@uhasselt.be.