Verbintenissen en aansprakelijkheid bij productdienstsystemen in circulaire bouwcontracten

Abstract

Verbintenissen en aansprakelijkheid bij product-dienstsystemen in circulaire bouwcontracten Harry Slachmuylders Research fellow KU Leuven (Consumer Competition Market) Advocaat aan de balie van Brussel (Linklaters LLP) Christopher Borucki* Postdoctoraal onderzoeker KU Leuven, UHasselt verbonden aan het CE Center van Vlaanderen Circulair I. Circulaire bouwcontracten en product-dienstsystemen (PDS) A. Circulaire bouwcontracten 1. In deze bijdrage komt een vorm van 'circulaire bouwcon-tracten' aan bod. De contractpartijen komen overeen dat één van hen een 'product-dienstsysteem' aan de andere partij aan-biedt. Beide concepten vragen om een woordje uitleg. Starten doen we met een begripsbepaling van het circulaire (bouw) contract. Die kwalifi catie dient als afb akening van de bijdrage. 2. Er is best wat creatieve vrijheid met die begripsbepaling ge-moeid. Een circulair contract zit immers niet in een strak juri-disch keurslijf. De typering van een contract als circulair heeft geen automatische wettelijke gevolgen zoals dat bijvoorbeeld voor een consumentencontract wél het geval is (art. 5.11 BW, in combinatie met alle specifi eke wetgeving van toepassing op de rechtsverhoudingen tussen ondernemingen en consumen-ten). Een algemene defi nitie zou kunnen zijn dat 'circulair con-tract' verwijst naar iedere contractuele rechtsverhouding met het potentieel om bij te dragen aan de 'circulaire economie'. De Europese Commissie omschrijft zo'n economie als een sy-steem waarbij de waarde van materialen ontgonnen uit na-tuurlijke hulpbronnen 1-eenmaal verwerkt tot producten-zo * De auteur ontving voor een deel van de inhoud van deze publica-tie fi nanciële steun van de Vlaamse overheid via CE Center (ht-tps://ce-center.vlaanderen-circulair.be/en). Deze publicatie bevat de meningen van de auteurs en weerspiegelt niet de mening van de Vlaamse overheid. De Vlaamse overheid draagt geen aanspra-kelijkheid m.b.t. het gebruik van de geproduceerde gegevens of conclusies. 1 Natuurlijke hulpbronnen zijn elementen in de natuur die door de mensheid worden ontgonnen en gebruikt om behoeft en te bevre-digen, zoals water, lucht, bodem (i.e. de daarin verscholen grond-stoff en), planten, dieren en energiebronnen zoals zonlicht en wind. Die hulpbronnen zijn essentieel voor het functioneren van ecosystemen en vormen de basis voor veel menselijke activiteiten, waaronder landbouw, industrie en energieproductie. De ontgin-ning en het gebruik van die hulpbronnen heeft echter een impact lang mogelijk in de economie behouden blijft en de productie van afval tot een minimum wordt beperkt, opdat de ontgin-ning en het gebruik van nieuwe hulpbronnen-en de bijbeho-rende negatieve externaliteiten-maximaal zouden worden vermeden. 2 De juridische defi nitie van 'afval(stof)' is te vinden in artikel 3(1) van de Kaderrichtlijn Afvalstoff en van de Euro-pese Unie-momenteel onderworpen aan herziening-en leest: "elke stof of elk voorwerp waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen". Het enige wat telt, is de intentie van de houder. Dat de afvalstof nog enige economische waarde voor een ander heeft , vermijdt niet dat er een afvalstof ontstaat. De afvalwetgeving is immers bedoeld om te vermijden dat een persoon voor wie een product onge-wenst is geworden, zijn toevlucht zou nemen tot dubieuze praktijken om de afvalstof van de hand te doen. Het begrip 'afval' in de begripsomschrijving van de circulaire economie komt niet sluitend overeen met dat juridische afvalbegrip. Zo-als later nog zal worden toegelicht, is het in het ideaalbeeld van de circulaire economie zo dat bij ieder individu dat een rol speelt in de nuttige levensduur van een product, de intentie om zich van een product te ontdoen zo lang mogelijk wordt afge-houden. In dat opzicht is men er ook in de circulaire economie op gericht om fi naal de juridische kwalifi catie als afvalstof te vermijden. De herwinning van een 'als juridische afvalstof' afgedankt product door een andere persoon op een wijze die hoog op de R-strategieënladder (waarover later ook meer) staat, is evenwel ook circulair. In de begripsomschrijving van de circulaire economie wordt vooral bedoeld dat de productie van een afvalstof die voor niemand nog enig nut biedt (of strik-ter: die enkel potentieel voor een laagwaardige R-strategie op zowel het lokale milieu, zoals bodemerosie, verontreiniging en biodiversiteitsverlies, als het mondiale klimaat door de uitstoot van broeikasgassen. 2